Artikuj Ligjor

Your search results

“MOSHA PËR PËRGJEGJËSI PENALE” DREJTËSIA PENALE PËR TË MITUR

Posted by admin on 23 Prill, 2019
| Ligj
| 0

Të drejtat e të miturve janë pjesë përbërëse e sistemit të drejtësisë dhe respektimi i këtyre të drejtave është pjesë përbërëse e reformës në drejtësi. Respektimi i të drejtave të të miturve në konflikt me ligjin ka problematikat dhe sfidat e veta të cilat nuk është mirë të mbeten të mbyllura dhe të trajtohen vetëm nga disa institucione, por duhet të bëhen transparente dhe të jenë në vëmendjen e gjithë shoqërisë dhe institucioneve shtetërore, sepse kanë të bëjnë me të drejtat e një kategorie shoqërore tepër sensitive, e cila mbart probleme të shumta të karakterit ligjor, social, ekonomik, arsimor etj.

Të miturit në konflikt me ligjin janë kryesisht produkt i shoqërisë dhe shoqëria ka detyrimin ligjor e moral të kujdeset për ta. Ata kanë nevojë për vëmendje e kujdes, trajtim njerëzor e drejtësi, kanë të drejtën e garantimit të një të ardhmeje si të çdo qytetari të lirë. Për mbrojtjen e të miturve në vendin tonë ekziston një kuadër i plotë ligjor që është në përputhje me Kushtetutën dhe me aktet ndërkombëtare dhe që synon mbrojtjen efektive të interesit më të lartë të të miturit. Për tu përshëndetur është hyrja në fuqi e Kodit të Drejtësisë Penale për të Mitur, i cili përmban rregullime të posaçme lidhur me përgjegjësinë penale të të miturve, rregulla procedurale lidhur me hetimin, ndjekjen penale, procesin gjyqësor, ekzekutimin e vendimit të dënimit penal, rehabilitimin, ose të çdo mase tjetër që përfshin një të mitur në konflikt me ligjin, si dhe një të mitur viktimë dhe/ose dëshmitar të veprës penale.

Por, ndërsa mund të thuhet se ekziston një kuadër i plotë ligjor i drejtësisë për të mitur, në aspektin praktik ka shumë problematika e mangësi. Kufiri minimal për të pasur përgjegjësi penale është 14 vjeç. Për personat e moshës 14-18 vjeç ligji penal përdor termin “i mitur”. Të burgosurit e mitur vuajnë dënimin në Institucionet e Ekzekutimit të Vendimeve Penale në Kavajë, Vlorë, Korçë dhe Lezhë.
Nga këto 4 institucione, ai i Kavajës funksionon për të dënuarit e mitur dhe shërben si qendër rehabilitimi, këshillimi dhe shkollë për të miturit, me kapacitet 40 persona. Tre IEVP-të e tjera kanë seksione paraburgimi të veçanta për të miturit.

Nga studime të ndryshme në lidhje me kriminalitetin tek të miturit, rezulton se përfshirja e tyre në aktivitete të jashtëligjshme është pasojë e faktorëve psiko-socialë, është e lidhur me faktorë individualë, familjarë dhe shoqërorë, të cilët ndërveprojnë me njëri-tjetrin. Një pjesë e tyre vijnë nga familje problematike, me histori divorci, dhune, pa njërin prind, apo prindër në emigracion, nuk kanë kryer arsimin e detyruar, pasi për arsye të ndryshme, social-ekonomike janë detyruar ta ndërpresin ciklin e shkollimit.

Përsa i përket aspektit gjeografik, kriminaliteti haset më shpesh tek të miturit që jetojnë në mjedise heterogjene, sidomos tek të ardhurit rishtaz nga zonat rurale në zonat urbane. Kriminaliteti i të miturve rezulton se është shumë më i lartë në zonat urbane me popullsi heterogjene, si Tirana apo Durrësi. Krahas autorëve të veprave penale, një numër i konsiderueshëm të miturish janë viktima të këtyre veprave me autorë bashkëmoshatarët e tyre.

Veprat penale më kryesore për të cilat janë burgosur të miturit janë: Vjedhje, vjedhje në bashkëpunim, armëmbajtje pa leje, trafikim i lëndëve narkotike, plagosje, vrasje, marrëdhënie seksuale/homoseksuale me minorenëetj. Shqetësues gjithashtu është shkalla e lartë e recidivizmit (specifik dhe të përgjithshëm), e cila mund të arrijë rreth 40%.Strukturat për mbështetjen dhe ri- integrimin e të miturve autorë të veprave penale pas kryerjes së dënimit janë të pakta, ose mungojnë.

Mosha minimale për përgjegjësi penale i referohet minimumit të moshës nën të cilën fëmijët mund të prezumohen pa përgjegjësinë e duhur për të shkelur ligjin penal. Vendosja e këtij minimumi nënkupton se nëse një fëmijë nën këtë moshë shkel ligjin, ai nuk mund të mbajë përgjegjësi penale. Ndërkohë neni 40 i Konventës për të Drejtat e Fëmijëve kërkon nga shtetet pale që të vendosin një moshë minimale, dhe lejon që mosha specifike të vendoset nga secili shtet individualisht. Për momentin, ekziston një spektër i gjerë i moshës minimale për përgjegjësi penale në legjislacionet kombëtare në mbarë botën – nga 7 vjeç deri 16 vjeç. Disa shembuj janë si më poshtë: India dhe Zvicra – 7, Britania e
Madhe – 10, Kanadaja dhe Hollanda – 12, Nigeria – 13, Gjermania dhe Uganda – 14, Spanja – 16.

Mirëqenia e fëmijëve është një çështje me interes të madh për shoqëritë moderne. Mirëqenia e fëmijëve parashikon të kujdeset për nevojat e fëmijës dhe t'i japë fëmijës një trajtim tërësor që nxit zhvillimin e tij mendor, fizik dhe shoqëror për ta bërë atë një anëtar të rëndësishëm të shoqërisë. Të drejtat e fëmijës kërkojnë mirëqenien e fëmijës dhe sigurojnë të drejtat e fëmijës për zhvillimin e përgjithshëm, arsimin, ushqyerjen, strehimin, shëndetin dhe mirëqenien e përgjithshme në shoqëri. Ndërkohë që plotësojnë nevojat themelore të shoqërive, nevojat e fëmijëve shpesh injorohen ose konsiderohen të mesme. Kjo është shihet si pikëpamje e rreme e zhvillimit njerëzor.

Të drejtat e fëmijëve përcaktohen në mënyra të shumta, duke përfshirë një spektër të gjerë të të drejtave civile, kulturore, ekonomike, sociale dhe politike, edhe ose pa një orientim ideologjik të qartë, shumica e programeve të mirëqenies së fëmijëve dhe të drejtave të fëmijëve kanë qenë përmirësuese. Fëmijët janë të varur nga të tjerët dhe cilësia e kujdesit që ata marrin përcakton moshën madhore të tyre. Fëmijët kërkojnë trajtim dhe të drejta të posaçme për shkak se janë të paaftë për të përmbushur nevojat e tyre dhe nuk kanë një koncept të qartë të interesave të tyre.

Ne i bëjmë thirrje Qeverisë që të mbështesë përgjegjësinë e saj për të respektuar, mbrojtur dhe përmbushur të drejtat e fëmijëve duke mos ulur moshën e përgjegjësisë penale dhe në vend të kësaj të përqëndrohet në zbatimin e plotë të ligjit ekzistues të drejtësisë për të mitur. Ne bashkohemi me grupet që po mbrojnë të drejtat e fëmijës dhe pajtohen se është në interesin më të mirë të mbajnë moshën minimale siç është dhe të mbështesin programet për drejtësinë restauruese. Një fëmijë 12 vjeçar ende nuk është adoleshent. Një fëmijë 9-vjeçar ende nuk ka arritur moshën standarde të pubertetit. Këto mosha janë shumë të reja dhe duke i ekspozuar ndaj ashpërsisë së sistemit të drejtësisë penale, ku edhe të rriturit janë të frikësuar me të drejtë, është një keqbërje e rëndë.

Rekomandime

Shtetet duhet që kur të vendosin moshën minimale të moshës për përgjegjësi penale ajo të pasqyrojë pjekurinë emocionale, mendore dhe intelektuale te fëmijët. Të gjithë fëmijët mbi moshën e përgjegjësisë penale duhet ti nënshtrohen një sistemi të veçantë drejtësie që: fokusohet në rehabilitimin e tyre dhe riintegrimi në shoqëri; promovon respektin për ndjenjat, dinjitet dhe vlera për fëmijët; ndalon torturën dhe trajtim mizor, çnjerëzor dhe degradues dhe dënimi; dhe përdor paraburgimin si një masë të fundit dhe për kohën më të shkurtër të mundshme. Mosha minimale e përgjegjësisë penale duhet të zbatohet vazhdimisht për të gjithë fëmijët në konflikt me ligjin pavarësisht nga natyra apo ashpërsia e veprës dhe duhet ti referohet moshës së fëmijës në kohën e veprës penale.

Duke pasur parasysh keqpërdorimin e përhapur të parimit ligjor të doli inkapax, Shtetet duhet ta revokojnë këtë parim në favor të një moshe minimale fikse të krimit. Legjislacioni dhe politika që lejon personat nën moshën 18 vjeç të trajtohen si të rritur në sistemet e drejtësisë penale, për shembull duke transferuar fëmijët në gjykata të të rriturve, duhet të ndryshohet për të siguruar se është në përputhje me KDF. Duhet të bëhen përpjekje për të forcuar sistemet e regjistrimit te lindjes së tyre. Përpjekjet duhet të bëhen nga shtetet dhe shoqëria civile për të nxitur mirëkuptimin dhe ndërgjegjësimin e publikut për të drejtat e fëmijëve në kontekstin e drejtësisë për të mitur.

 

Autori: Ergin Nallbani

Lexo me Shume Artikuj

Compare Listings